About News Products & services Clients & partners Jobs Contact Experts

News - Column

De opvolger van afgezette Morsi kan net zo autoritair zijn

5 July 2013

Democratie is moeilijk. Dat blijkt in Europa waar politici onmachtig zijn de juiste maatregelen te nemen om hun land en de EU uit het slop te trekken. Het ontbreekt aan visie en leiderschap, maar evenzeer weerhoudt het electoraat politici de maatregelen te nemen die nodig zijn. Natuurlijk weten veel politici dat alleen meer Europa de euro kan redden. Maar dat willen grote delen van hun electoraat niet.

Hoe moeilijk democratie is, blijkt ook in de Arabische wereld. Daar konden ze tot voor kort het woord democratie niet eens schrijven en nu moeten ze ermee experimenteren. In Egypte ging het deze week helemaal fout toen de democratisch gekozen president Morsi door het leger werd afgezet.

Al in de jaren negentig van de vorige eeuw constateerden twee Amerikaanse onderzoekers, Edward Mansfield en Jack Snyder, dat landen die zich democratiseren een twee keer grotere kans hebben op politiek geweld, dan landen die autocratieën blijven. De oorzaak is simpel. Politieke entrepreneurs spelen de nationalistische, etnische of religieuze kaart en winnen verkiezingen door bevolkingsgroepen tegen elkaar op te zetten. Of ze vinden dat een gunstige verkiezingsuitslag hen het recht verschaft de belangen van de verliezers te negeren en te regeren als de potentaten die ze zojuist hebben verdreven. En bevolkingen verwarren democratie met totale vrijheid en wensen zich niet neer te leggen bij de overwinning van de ander.

Via democratische verkiezing naar autoritaire leider
Al het gedoe rond de Egyptische president Morsi is een afschrikwekkend voorbeeld van de juistheid van de stelling van Mansfield en Snyder. Autocratieën, zoals Egypte onder Moebarak, veranderen op zijn best in illiberal democracies, waarvoor naar mijn weten geen Nederlandse term bestaat. Egypte ging die kant op; Rusland en vrijwel alle andere voormalige Sovjetrepublieken zijn ook goede voorbeelden; Turkije ontwikkelt zich in die richting.

liberal democracies zijn geen rechtstaten zoals wij die kennen omdat ze via democratische verkiezingen een autoritaire leider kiezen die alle macht krijgt. Bevolkingen blijken dergelijke autoritaire leiders te pikken zolang ze veiligheid en welvaart leveren en met rust worden gelaten. Het sociale contract tussen leider en bevolking kan worden doorbroken door recessie en oplopende prijzen. Jonge hoogopgeleiden zijn voor autoritaire leiders een extra risicofactor. Dat bleek in Turkije en Brazilië, en de hoogste prijs wordt nu in Egypte betaald.

Morsi is het afgelopen jaar duidelijk over een grens gegaan. Hij eigende zich dezelfde macht toe als de verdreven Moebarak, bevoordeelde zijn Moslimbroederschap, verlamde het parlement, benoemde vrienden op sleutelposten, legde de rechterlijke macht aan banden, verlamde het parlement en deed niets aan de ernstigste recessie sinds de jaren dertig en aan de ineenstorting van het toerisme.

De chaos in Egypte voltrekt zich volgens het boekje en is daarom uiterst gevaarlijk. Ongetwijfeld zijn velen opgetogen dat de tegenstanders van fundamentalisme en extremisme hebben gewonnen. Maar het is niet gezegd dat de opvolgers van Morsi niet dezelfde autoritaire opvattingen hebben en de Moslimbroederschap gaan onderdrukken.

Dan rest de broederschap slechts gewapende strijd om alsnog een islamistische staat te creëren.

Trouw

Experts on this news

Director

Rob de Wijk

Rob de Wijk is the founder and non-executive director of HCSS. He studied Contemporary History and International Relations in Groningen, and wrote his PhD dissertation on NATO’s ‘Flexibility in Response’ strategy at the Political Science Department of Leiden University.

View profile

Related news

Column

4 September 2013

Door militaire interventie zal de strijd in Syrië escaleren

Militaire actie tegen Syrië stort de wereld in een ongewis avontuur. Natuurlijk is de inzet van chemische wapens onaanvaardbaar. Het gebruik van deze massavernietigingswapens tegen burgers is in strijd met het Genocideverdrag en het Chemische Wapensverdrag. Bovendien roept het VN-beginsel van de responsibility to protect (R2P) de internationale gemeenschap op burgers te beschermen die uitgeroeid dreigen te worden.

Read more

Column

30 July 2013

“Petitie over schaliegas maakt zelfde fout als Club van Rome”

Veertig jaar geleden publiceerde de Club van Rome The Limits to Growth; een alarmerend rapport over milieu, bevolkingsgroei, energie, agrarische productie, grondstoffen, industriële productie en vervuiling. De conclusie was eenduidig en schokte de wereld: we koersen vooral door de uitputting van natuurlijke hulpbronnen af op een armageddon.

Read more

HCSS in the media

11 July 2013

Schaliegas en de geopolitieke revolutie

Door de winning van schaliegas zullen de Verenigde Staten zelfvoorzienend worden. Traditionele energieproducerende landen kunnen daardoor in hun inkomsten worden getroffen.

Read more

Column

28 June 2013

Timmermans' Internationale Veiligheidsstrategie was hard nodig

Minister Timmermans heeft een Internationale Veiligheidsstrategie geschreven. Dat was hard nodig. China komt op. De wereld verbrokkelt in meerdere, elkaar beconcurrerende machtscentra.

Read more

Column

7 June 2013

Het Westen kan niet alleen met de gematigde rebellen praten

Na 430 interviews kwam een VN-commissie tot de conclusie dat er in Syrië mogelijk chemische wapens zijn ingezet. De Franse minister van buitenlande zaken Fabius was stelliger. Testen van materiaal uit Syrië zouden uitwijzen dat sarin is gebruikt.

Read more

This article can be found in these programs:

Global Trends

27 September 2016

Why Putin’s Union does not want to work with the EU

26 September 2016

China doet gooi naar technologisch leiderschap

26 September 2016

Verbeteren EU-voorstellen het vertrouwen in de Unie?

Global Trends