About News Products & services Clients & partners Jobs Contact Experts

News - Column

Door troosteloze EU-begroting doemt angstbeeld Japan op

15 February 2013

Ezra Vogel beschreef in 'Japan as Number One' (1979) hoe dat land zich in hoog tempo ontwikkelde tot de belangrijkste, meest innovatieve economie van de wereld. Helaas liep het anders. Rond 1990 stagneerde het land. De staatsschuld explodeerde. De jaren negentig gingen verloren. En nog steeds worstelt Japan met een kwakkelende economie.

Onlangs schreef Vogel in The Washington Post wat er aan zijn analyse van toen schortte. Hij had zich verkeken op de destructieve kracht van de politiek. Van 1955 tot 1990 was er een nauwe verwevenheid tussen de bureaucratie en de Liberaal Democratische Partij die berustte op gezamenlijke angst voor het communisme. Toen er in 1989 een einde aan het communisme kwam, verdween dat bindmiddel en volgden regeringswisselingen elkaar in hoog tempo op. Van goed en vernieuwend beleid kwam vervolgens weinig terecht.

De overeenkomsten met de huidige Europese Unie zijn treffend. Europa ontbeert een bindmiddel en ondanks de crisis ontbreekt het aan urgentie en visie. Dit is overigens niet nieuw. In 2000 werd met veel fanfare de Lissabon-agenda door onze staatshoofden en regeringsleiders getekend. Europa zou in 2010 de meest dynamische en innovatieve kenniseconomie van de wereld worden. Brussel zou slechts een coördinerende rol spelen. In 2004 constateerde oud-premier Wim Kok dat deze doelstellingen niet zouden worden gehaald vanwege een 'overvolle agenda, slechte coördinatie en conflicterende prioriteiten'. Europese politici bleken onmachtig zich aan de eigen afspraken te houden. In 2010 bleek de agenda totaal mislukt. Met de opvolger van de Lissabon-agenda, Europa 2020, werd het opnieuw geprobeerd, maar het ziet er niet naar uit dat de idealen worden waargemaakt. Want politiek blijft het tobben en de nieuwe Europese meerjarenbegroting geeft geen hoop.

De opdrachten waarmee staatshoofden en regeringsleiders vorige week naar Brussel werden gestuurd, waren puur nationaal: noordelijke landen wilden een lagere begroting en zuidelijke landen wilden behoud van de landbouw- en ontwikkelingsfondsen. In Nederland hoorde ik wat gemurmel over een modernisering van de begroting; een politieke modeterm die van alles kan betekenen. Maar als bedoeld wordt dat investeringen in kennis en innovatie ten koste van landbouwsubsidies moeten gaan, ben ik ook voor modernisering.

Helaas heeft het er alle schijn van dat innovatie hard gepakt wordt. Neem het onderzoeksprogramma Horizon 2020. De Commissie wilde daarvoor 80 miljard euro uittrekken; het Europese Parlement 100 miljard. Maar het ziet er naar uit dat er niet meer dan 69 miljard beschikbaar komt. En dat terwijl bewezen is dat onderzoek en ontwikkeling de beste weg naar het eind van de crisis is.

Eurocommissaris Neelie Kroes vond het resultaat terecht een 'troosteloos compromis tussen nationaal politiek opportunisme en subsidieverslaving' waarvoor Europeanen jarenlang zullen moeten bloeden. Het lijkt erop dat Europa eenzelfde lot beschoren is als Japan: een onmachtige politiek die niet kan aangeven hoe we ons geld gaan verdienen, maar zich blindstaart op de vraag hoe een kleiner wordende koek 'eerlijker' kan worden verdeeld. In Japan leidde dat tot twintig jaar stagnatie. Hopelijk toont het Europees Parlement nu meer verantwoordelijkheidsbesef.

Trouw

Experts on this news

Director

Rob de Wijk

Rob de Wijk is the founder and non-executive director of HCSS. He studied Contemporary History and International Relations in Groningen, and wrote his PhD dissertation on NATO’s ‘Flexibility in Response’ strategy at the Political Science Department of Leiden University.

View profile

Related news

Column

15 March 2013

Burgerforum spant burgers gemakzuchtig voor anti-EU-karretje

Meer dan 50.000 handtekeningen heeft het Burgerforum EU opgehaald. Al die mensen zijn tegen sluipende overdracht van bevoegdheden aan de EU en als dat toch gebeurt, moet de Nederlandse bevolking zich over die overdracht kunnen uitspreken. Klinkt logisch en redelijk.

Read more

Column

22 February 2013

Het debat over de toekomst van Europa is nauwelijks gevoerd

Tijdens zijn 'troonrede', vorig jaar september, riep voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Unie op tot een wijziging van het verdrag van de EU om een federatie van natiestaten mogelijk te maken. Hij leek een bond van samenwerkende soevereine staten voor te stellen die hun zelfstandigheid behouden, maar op een aantal gebieden hun soevereiniteit opgeven.

Read more

Column

1 February 2013

Veiligheid van Europa in het geding door onstabiel Noord-Afrika

Timboektoe is veroverd. Helaas begon na de val van Kaboel (2001) en Bagdad (2003) de ellende in Afghanistan en Irak pas echt. Strijders gingen op in de bevolking en begonnen na enige tijd een stadsguerrilla die nauwelijks beteugeld kon worden. Hopelijk blijft Mali dit lot bespaard.

Read more

Column

1 February 2013

Einde dominantie Algerije, Rusland, Saudi-Arabië in zicht

De geopolitieke impact van de energierevolutie waarbij nieuwe olie- en gasvoorraden kunnen worden ontgonnen, begint zo langzamerhand door te dringen bij beleidsmakers en politici in Europa. Dat de energiekaart van de wereld opnieuw wordt getekend, lijkt wel duidelijk. Zeker is dat het einde in zicht is van een wereld die wordt gedomineerd door enkele grote producenten zoals Algerije, Rusland, Saoedi-Arabië en Venezuela en naar een wereld waarin landen of regio's zelfvoorzienend worden.

Read more

Column

25 January 2013

Onthullend, die kritiek op de nieuwe post voor Dijsselbloem

De eerste reactie die mij bijbleef over een Nederlands voorzitterschap van de eurozone was afkomstig van SP-Europarlementariër Dennis de Jong, medio december. Als Dijsselbloem voorzitter zou worden, vond hij, zou Nederland zijn belangen niet meer kunnen verdedigen. Later bleek dat dit denken in brede kring gemeengoed was geworden.

Read more

This article can be found in these programs:

Global Trends

27 September 2016

Why Putin’s Union does not want to work with the EU

26 September 2016

China doet gooi naar technologisch leiderschap

26 September 2016

Verbeteren EU-voorstellen het vertrouwen in de Unie?

Global Trends