About News Products & services Clients & partners Jobs Contact Experts

News - Column

Feitenvrij wensdenken: ook politici hebben er soms last van

31 May 2013

Degenen die zich aan de politieke uitersten bevinden, geloven vaak in een geheimzinnige, bepalende macht. Of het nu om ufo's gaat, de opwarming van de aarde, of de moord op Fortuyn, volgens onderzoekers André Krouwel en Jan Willem van Prooijen gelooft een aanzienlijk deel van het electoraat, vooral bij PVV en SP, in complottheorieën (Trouw, 22 mei).

Dat velen in vliegende schotels geloven, verbaast mij niets. Maar de aantallen zijn wel schrikbarend hoog. Zo denkt 30 tot 70 procent van de stemmers dat politici zich laten omkopen. Over die integriteitscode voor VVD-politici zullen zij hun schouders ophalen. Wat moet je met zo'n electoraat? Negeren kan niet, want al die complotdenkers hebben stemrecht.

Meer voorlichting en uitleggen zal het vertrouwen in politici niet doen toenemen omdat complotdenkers feiten en wetenschappelijke onderbouwingen negeren. Krouwel en Van Prooijen suggereren daarom dat meer op de emotie van de kiezer moet worden gespeeld. Ik moet er niet aan denken. Vertrouwen kan door politici alleen worden gewonnen als maatregelen worden genomen die werken.

Gebrek aan kennis
Maar een wezenlijk probleem is dat ook politici soms bevangen zijn door feitenvrij wensdenken. Simpele oplossingen voor ingewikkelde problemen doen het goed bij grote delen van het electoraat. Zo langzamerhand ben ik ervan overtuigd dat simplismen niet per se voortkomen uit overtuiging dat dit electoraal belangrijk is, maar omdat men het eigenlijk zelf ook niet weet.

Extreme, feitenvrije meningen blijken vaak ingegeven door gebrek aan kennis over de effecten van maatregelen, zo bleek uit recent onderzoek gepubliceerd in Psychological Science. Experimenten toonden aan dat als beleidsmakers gedwongen worden de gevolgen van hun voorstellen te doordenken, ze met realistischer plannen komen. Fraaie voorbeelden zijn de mislukte invoering van de inkomensafhankelijke zorgpremie en het plan kleine spaarders mee te laten betalen aan de redding van de Cypriotische banken. Eerst denken dan doen, leerde mijn moeder mij al.

Ook schadelijk is cognitieve dissonantie: de afweerreactie die ontstaat als je feiten of opvattingen hoort die strijdig zijn met je eigen mening. De heftige reacties van de milieubeweging op de schaliegasrevolutie in de Verenigde Staten is daarvan een voorbeeld. Maar ook het negeren van het feit dat de Arabische 'Lente' geen strijd om vrijheid en democratie is, maar het gevolg is van oplopende voedsel-, energie- en grondstofprijzen die hele regio's kunnen ontwrichten en Europa kunnen raken.

Negeren van feiten maakt debat onmogelijk
Over Europa gesproken. Velen denken dat de Unie een geldverslindende, oncontroleerbare moloch is. Maar in werkelijkheid is het budget van de Unie 1 procent van het bbp per lidstaat. De afgelopen jaren is minder uitgegeven dan er binnenkwam. En het aantal ambtenaren is minder dan de helft van het aantal Nederlandse rijksambtenaren.

Het negeren van feiten maakt debatteren onmogelijk en staat oplossingen in de weg. Complotdenken, gebrek aan kennis, negeren van feiten om emotionele of electorale redenen zijn in Nederland diepgeworteld. Het is eigenlijk een wonder dat er nog wel eens iets lukt. Of vallen de aangehaalde studies in de categorie 'vleeseten maakt hufters' van de frauderende Tilburgse hoogleraar Stapel? Wie in complotten denkt, weet dat laatste eigenlijk wel zeker.

Trouw

Experts on this news

Director

Rob de Wijk

Rob de Wijk is the founder and non-executive director of HCSS. He studied Contemporary History and International Relations in Groningen, and wrote his PhD dissertation on NATO’s ‘Flexibility in Response’ strategy at the Political Science Department of Leiden University.

View profile

Related news

Column

25 October 2013

Handigste manier van polariseren is het aanwijzen van zondebokken

CDA-Kamerlid Eddy van Hijum stelde naar aanleiding van het rapport van de Raad van Europa over Nederland: "De suggestie dat de Nederlandse politiek racistisch zou zijn herken ik niet".

Read more

Column

25 June 2013

Sleutel oplossen van conflict Syrië ligt in Teheran

Een paar weken geleden voorspelde ik dat over Syrië de roman '50 tinten rood' zal worden geschreven. Dat gebeurt nu.

Read more

Column

14 June 2013

Bezuinigen is makkelijker dan een aanvalsplan bedenken

PvdA-leider Diederik Samson is het eens met premier Rutte dat vergezichten over de toekomst van de Europese Unie geen zin hebben. Eerst moet volgens hen het huidige Europa worden gerepareerd.

Read more

HCSS in the media

14 June 2013

Rob de Wijk bij Een Vandaag over trainingsmissie Mali

Gaan er Nederlandse militairen mee met de Europese trainingsmissie naar Mali? Minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken) heeft het voornemen om ongeveer 50 militairen sturen.

Read more

HCSS in the media

11 June 2013

Rob de Wijk over de controverse omtrent de afluisterpraktijken in de VS

Nadat klokkenluider Edward Snowden uit de school klapte over de afluisterpraktijken in de VS is er veel discussie over het schenden van privacy in het belang van de veiligheid. Rob de Wijk sprak hierover in het Radio 1 programma 'Met het oog op morgen'

Read more

Column

7 June 2013

Het Westen kan niet alleen met de gematigde rebellen praten

Na 430 interviews kwam een VN-commissie tot de conclusie dat er in Syrië mogelijk chemische wapens zijn ingezet. De Franse minister van buitenlande zaken Fabius was stelliger. Testen van materiaal uit Syrië zouden uitwijzen dat sarin is gebruikt.

Read more

HCSS in the media

30 May 2013

Terrorist kopieert ’stoer gedrag’

Na Boston werd de wereld opnieuw opgeschrikt door zogenaamde ’lone wolves’ die in Londen met een kapmes een militair afslachtten. Individuen die aanslagen plegen; ze zijn nauwelijks te stoppen, want er is geen enkel zicht op. En er bestaat een grote kans dat het hier niet bij blijft. Deskundigen houden de adem in voor het fenomeen kopieterrorist.

Read more

Column

29 May 2013

“De discussie over schaliegas is te ideologisch geworden”

Cognitieve dissonantie is het onaangename gevoel dat je overvalt als je iets hoort dat indruist tegen je eigen mening en overtuiging. ‘Dat is toch onzin; het kan gewoon niet', hoor je dan. Ik moest er aan denken tijdens al die debatten over schaliegas.

Read more

Column

24 May 2013

Machtspolitiek in Azië doet denken aan Europa van de 19de eeuw

Een land kan zijn bondgenoten kiezen, maar niet zijn buren, zei de Chinese premier Li Keqiang tijdens een bezoek aan India, zijn eerste buitenlandse reis sinds hij in maart aantrad. Kennelijk zijn India en China geen bondgenoten, maar kunnen ze zich ook geen conflicten veroorloven.

Read more

This article can be found in these programs:

Resources

28 September 2016

New website for the Planetary Security Initiative

28 September 2016

Waarom er weer geen OPEC deal komt

20 September 2016

Troonrede 2016

Resources