About News Products & services Clients & partners Jobs Contact Experts

News - Column

Gebrek aan visie op groei economie gaat Nederland opbreken

10 December 2012

Geen visie. De afgelopen weken hoorde ik die verzuchting vrijwel elke dag. Het regeerakkoord zou een verzameling van beleidsvoornemens zijn met weinig onderlinge samenhang. Zelfs hardcore optimisten hoor ik nu twijfels uiten of politici complexe problemen nog wel aankunnen. Ik noem er een paar.

Waar gaat Nederland in een snel veranderende wereld zijn geld mee verdienen? Wie zijn onze handelspartners? De markt moet zijn werk doen, heet het in Den Haag. Maar de markt is imperfect. Duitsland gaat het economisch relatief beter omdat de regering voor intensivering van de handel met China heeft gekozen. Nederland wil niet sturen en kan dus onvoldoende kansen benutten die landen als China bieden. Contacten zijn er op regeringsniveau de afgelopen jaren nauwelijks geweest. Terwijl voor een staatskapitalistisch land handelsrelaties allereerst overheidsrelaties zijn. Overheden openen de deuren voor het bedrijfsleven. Maar willen we zo'n faciliterende overheid wel?

Rond 2025 wordt Nederland importeur van gas. Het kabinet wil dat compenseren door de doorvoer, opslag, handel en kennisontwikkeling te stimuleren. De gasrotonde is een mooi plan. Maar tevens gaat de grootste energierevolutie, schaliegas, aan Nederland voorbij. Landen die onconventionele gasvoorraden wel durven te exploreren, hebben Nederland als gasland niet meer nodig. Over plannen gesproken. In de jaren tachtig was Nederland voorloper op het gebied van duurzame energie. Prachtige doelstellingen zijn toen geformuleerd; te weinig is gerealiseerd. Nederland is op het gebied van duurzaamheid inmiddels een hekkesluiter geworden. Er is nauwelijks debat over de relatie tussen duurzame economische ontwikkeling, grondstoffen en klimaatverandering, terwijl die bepalend is voor onze welvaart en veiligheid.

Hoe willen we onze welvaart dan houden? Het is bekend dat een derde van het private onderzoek en ontwikkeling door buitenlandse bedrijven in Nederland plaatsvindt. Inmiddels lijkt mogelijk de helft van die bedrijven uit Nederland te willen vertrekken. De farmaceutische industrie trekt zich reeds terug. Het aandeel van de maakindustrie in onze nationale economie is te klein. Wat is de visie op Nederland als vestigingsplaats? Behalve fiscale maatregelen, zie ik die niet. Je vestigen in Nederland is lastig. Welke rol spelen investeringen in cultuur daarbij? Kennelijk geen, want cultuur is uit. En dat terwijl cultuur voor expats mede bepalend is voor Nederland als vestigingsplaats. Hoe gaat Nederland dat veranderen?

En dan die grote veranderingen die om ons heen plaatsvinden. Het economische, dus politieke zwaartepunt verschuift naar het Verre Oosten. Dat heeft grote gevolgen voor de fundamenten van het Nederlands buitenlandbeleid. De traditionele trans-Atlantische band verzwakt. Wat is het alternatief? In theorie meer Europa, maar Europa wordt niet als lust, maar als last gezien. Of gaat Nederland in die woelige wereld alleen zijn belangen beschermen?

Een schrale troost is dat visieloosheid zich niet tot Nederland beperkt. Door de economische crisis, gebrek aan leiderschap en diepgaande kennis over de fundamentele vraagstukken, en door vormen van decadentie en maatschappelijke rot lijkt het in alle Europese landen vooralsnog lastig om het roer om te gooien.

Trouw

Experts on this news

Director

Rob de Wijk

Rob de Wijk is the founder and non-executive director of HCSS. He studied Contemporary History and International Relations in Groningen, and wrote his PhD dissertation on NATO’s ‘Flexibility in Response’ strategy at the Political Science Department of Leiden University.

View profile

Related news

Column

22 December 2012

Er wordt niets bereikt, en dat vinden politici prachtig

Premier Rutte kwam opgewekt van zijn laatste eurotop terug. Er was niets bereikt, en dat was goed. De euro is in rustiger vaarwater terecht gekomen en het is nu niet de tijd voor vergezichten over een toekomstig Europa. Gaat u maar rustig slapen, alles is onder controle. Maar als de geschiedenis van internationale crises iets bewijst, is het dat deze grillig verlopen en dat geen voorspelling klopt. Politici worden geleid door wensdenken. Ze doen te weinig en te laat, dus blijft de crisis dooretteren.

Read more

News

21 December 2012

Tussen gouden bergen en groene business. Systeemverkenning van een bio-based economy

Om een scherper zicht te krijgen op de kansen en belemmeringen voor de transitie naar een bio-based economie in Nederland en Europa, hebbenTNO en het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) een systeemverkenning uitgevoerd.

Read more

Column

14 December 2012

Mayakalender hield ook al geen rekening met de milieubeweging

Ruim een week voor het aflopen van de Mayakalender - die het einde van de wereld voorspelt - kondigen de samenwerkende inlichtingendiensten van de Verenigde Staten de ondergang aan van de wereld zoals we die nu kennen. Ze doen dat in hun toekomstverkenning 'Global Trends 2030'.

Read more

Column

30 November 2012

Tijdbommen onder de Europese Unie

De Europese Unie lijkt steeds meer op een vulkaan die op uitbarsten staat. De onderhandelingen over de zevenjarige begroting werden afgebroken. Hoewel de Britten zich redelijk coöperatief opstelden, kwamen de EU-leiders er niet uit en gaan ze in januari verder. Deze week werd het Griekse probleem even geparkeerd. In 2022 moet de schuld minder dan 110 procent van het bruto binnenlands product bedragen. De leningen mogen nu tot 2040 doorlopen.

Read more

Column

23 November 2012

Hoog tijd dat partijen patstelling verlaten in Midden-Oosten

Over je eigen schaduw heen springen. In Nederland lijkt het een politieke folklore. Eind jaren tachtig van de vorige eeuw sprong de Sovjetleider Michael Gorbatsjov ook over zijn eigen schaduw heen en veroorzaakte het einde van de Koude Oorlog (en de ineenstorting van zijn rijk). Niets is in steen gebeiteld. Als politici veranderingen willen, kunnen die er komen. Dat is iets wat Israëlische en Palestijnse hardliners nog moeten leren.

Read more

Column

9 November 2012

Nederland kan niet langer meeliften op de Amerikaanse visie

Voor zover er in de media al aandacht aan werd besteed, was het een klein berichtje. Australië richt zich meer op Azië en wendt zich af van Europa. Dat was althans de teneur van een witboek dat de Australische regering afgelopen maand presenteerde. De titel, 'Australia in the Asian Century', is veelzeggend en past in een bredere beweging.

Read more

This article can be found in these programs:

Global Trends

21 September 2016

The Eurasian Economic Union and the European Union

20 September 2016

Troonrede 2016

16 September 2016

Rusland en China verwerpen de kern van het internationaal recht

Global Trends