HCSS Centrum voor Strategische Studies

Hariri, Homicide en Den Haag

door Ulrich Mans & Lisette Sinkeler

Afgelopen woensdag werd Beirut opnieuw opgeschrokken door een enorme ontploffing. Libanees parlementslid Antoine Ghanem en zes anderen kwamen om in de bomaanval, en meer dan 50 mensen raakten gewond. Terwijl de Verenigde Staten, Groot Brittannië, Rusland, Frankrijk, de EU, de VN veiligheidsraad en (zelfs) Syrië de aanslag veroordeelden, bleven anderen angstvallig stil.

Echter, een land kan het zich niet veroorloven om lang stil te blijven. Nederland staat op het punt de gastheer te spelen voor het Speciaal Tribunaal voor Libanon, de meest recente aanwinst voor de groeiende lijst van internationale juridische instanties in Den Haag. In overeenkomst met de Veiligheidsraad Resolutie 1757 zal het nieuwe tribunaal de aanslag op Libanon’s meest bekende slachtoffer onderzoeken: Oud minister-president Rafik Hariri. In de nasleep van deze rechtzaak zou wel eens meer commotie naar boven kunnen komen.

De heer Ghanem is de achtste pro-Syrische politicus die sinds 2004 vermoord is, en de meeste mensen, vooral de aanhang van de 14 maart coalitie houden Syrië en hun machtige medestanders in Libanon verantwoordelijk voor de moord. Ghanem en 40 anti-Syrische politici waren maar net teruggekeerd uit ballingschap voor veiligheidsredenen voor de presidentsverkiezingen die deze week zouden moeten plaatsvinden (om Emile Lahoud’s opvolger te kiezen). Nu Ghanem dood is slinkt de anti-Syrische meerderheid en lopen spanningen gevaarlijk op. Als direct gevolg kondigden de parlementsvoorzitter Nabih Berri en oud President Amin Gemayel zaterdag aan dat nu nog geen nieuwe president gekozen zou worden. De eerste vergaderingen zullen wel doorgaan, maar met als doel te proberen de gemoederen te kalmeren.

Gezien de situatie, komt het niet als een verassing dat de omgeving van het parlement in een grote ‘veiligheidszone’ zal worden getransformeerd aangezien de presidentsverkiezingen in grote mate de politiek van de komende jaren zullen bepalen. Anderzijds is het de moeite waard om een stapje terug te doen, en te kijken naar de internationale implicaties van Libanon’s politieke impasse. Libanon’s toekomst hangt tenslotte niet alleen af van de bilaterale relatie met Damascus.

Dit is des te belangrijker voor Den Haag, dat grote kans maakt om synoniem te worden (ten minste in Libanon en Syrie) aan de publieke beschuldigingen tegen de meest invloedrijke elites van Syrië. De rol van de president van Libanon heeft directe gevolgen voor dit proces, en zoals het er vandaag uitziet zal Libanon’s volgende president geen neutrale rol spelen; drie van de vier kandidaten zijn uitgesproken anti-Syrisch en de ander is pro-Syrisch. Tegelijkertijd schijnt dat de Libanese populatie hier geen enkel zeggenschap over zal hebben, terwijl die, volgens een recente opiniepeiling, graag een president ziet met een gematigd imago. Zo is te verwachten dat het proces in Den Haag permanent in de spotlight zal komen te staan van de Libanese politiek. Het zal buitengewoon lastig worden om de balans te vinden tussen rechtvaardigheid enerzijds, en gepercipieerd onrecht anderzijds.

Nu wereldleiders zich steeds harder maken voor de vervolging van internationale criminelen onder de VN vlag, groeit de legitimiteit van internationale tribunalen, en heeft Den Haag zich succesvol kunnen neerzetten als de stad van Recht, Vrede en Veiligheid. Tegenwoordig huist de stad al zes internationale instanties op het gebied van rechtspraak. De vraag is echter of we van het verleden hebben geleerd. Het Internationale Joegoslavië Tribunaal heeft grote moeite gehad met het handhaven van een neutraal standpunt met betrekking tot Servië, en het recente onderzoek in Noord Oeganda, gestart door het Internationale Strafhof, heeft enorme (ook al onbedoelde) gevolgen gehad voor het nationale vredesproces.

Voor velen is Den Haag synoniem aan gerechtigheid, maar aan de andere kant is het voor velen een symbool voor onrechtmatige strafvervolging geworden. Het is een dunne marge en in het geval van Libanon is dit pad lastig te bewandelen. De expertise van onder andere het ICTY en het ICC zijn hard nodig om oude fouten te kunnen voorkomen betreffende publieke informatiecampagnes, getuigenbescherming, en juridische procedures. Joseph Kony en Slobodan Milosevic hebben al laten zien dat Den Haag van belang is voor Oeganda en Joegoslavië. Fouten in deze zaak kunnen desastreuze gevolgen hebben, en nu het Midden Oosten aan de beurt is, kijkt de hele wereld toe. Welkom in Den Haag.

uit: HCSS, 25-09-07